Geçici iş ilişkisi, modern iş dünyasının esneklik ihtiyacını karşılayan, hem işverenler hem de iş arayanlar için stratejik çözümler sunan bir sistemdir. Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) mevzuatı çerçevesinde hazırlanan bu rehber, sistemin işleyişine dair temel soruları yanıtlamaktadır.
1. Geçici iş ilişkisi nedir?
Geçici iş ilişkisi; bir işçinin, Türkiye İş Kurumu tarafından yetkilendirilmiş bir Özel İstihdam Bürosu aracılığıyla veya bir holding bünyesindeki şirketler arasında, belirli şartlar dâhilinde başka bir işverene (devralan) geçici süreyle devredilmesiyle kurulan hukuki bağdır.
2. Hangi durumlarda geçici iş ilişkisi kurulabilir?
Kanun çerçevesinde aşağıdaki durumlarda bu sisteme başvurulabilir:
- Doğum ve Askerlik: Doğum izni, analık izni veya askerlik hizmeti durumlarında.
- İş Sözleşmesinin Askıda Kalması: İşçinin sözleşmesinin geçici olarak askıya alındığı hallerde.
- Mevsimlik İşler: Tarım işleri veya (şartlı olarak) diğer mevsimlik işlerde.
- Ev Hizmetleri: Temizlik, bakım vb. ev içi hizmetlerde.
- Öngörülemeyen Artışlar: İşletmenin ortalama üretim kapasitesinin öngörülemeyen şekilde artması durumunda.
- Acil İşler: İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan veya üretimi etkileyen zorlayıcı nedenlerin varlığında.
3. Her şirket “kiralık işçi” sağlayabilir mi?
Hayır. Geçici işçi sağlama yetkisi sadece İŞKUR tarafından onaylanmış ve yetkilendirilmiş Özel İstihdam Bürolarına aittir. Yetkisiz kişi veya kurumların bu faaliyeti yürütmesi yasaktır ve cezai müeyyideye tabidir.
4. Geçici iş ilişkisinin bir süre sınırı var mıdır?
Evet, süreler kullanım amacına göre değişir:
- Genel Sınır: Çoğu durumda en fazla 4 ay süreyle kurulabilir.
- Yenileme: Toplamda 8 ayı geçmemek üzere en fazla 2 defa yenilenebilir.
- İstisnalar: Mevsimlik tarım işleri ve ev hizmetlerinde süre sınırı uygulanmaz. Askerlik veya doğum gibi sözleşmenin askıda kaldığı durumlarda ise bu hallerin devamı süresince ilişki devam edebilir.
5. Bir işyerinde kaç geçici işçi çalıştırılabilir?
Geçici işçi sayısı, işyerinde çalıştırılan toplam işçi sayısının dörtte birini (%25) geçemez. Ancak 10 ve daha az işçi çalıştıran küçük işletmelerde 5 işçiye kadar geçici iş ilişkisi kurulmasına izin verilir.
6. Geçici işçinin maaşını ve sigortasını kim öder?
Geçici işçinin işvereni, onu devreden Özel İstihdam Bürosudur. Dolayısıyla ücret ödeme yükümlülüğü ve sosyal güvenlik primlerinin yatırılması sorumluluğu büroya aittir.
7. İş kazası durumunda sorumluluk kime aittir?
İşçiyi fiilen çalıştıran işveren (devralan işveren), iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla yükümlüdür. İşçinin gözetilmesi ve güvenli bir çalışma ortamı sunulması konusunda devralan işveren doğrudan sorumludur.
8. Geçici iş ilişkisinin yasak olduğu durumlar nelerdir?
Aşağıdaki hallerde geçici iş ilişkisi kurulamaz:
- Maden İşletmeleri: Yer altı maden işlerinde bu sistem kullanılamaz.
- Grev ve Lokavt: Toplu iş uyuşmazlığı nedeniyle grev veya lokavt uygulanan işyerlerinde geçici işçi çalıştırılamaz.
- Yeniden Çalıştırma Yasağı: Geçici işçi çalıştırma süresi dolan bir işveren, aynı iş için 6 ay geçmedikçe yeniden geçici işçi talebinde bulunamaz.
9. Holding içi geçici iş ilişkisi nasıl kurulur?
Holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde görevlendirme yapılarak da geçici iş ilişkisi kurulabilir. Bu durumda Özel İstihdam Bürosu aracılığına gerek duyulmaz ancak yasal şartlara uyulması zorunludur.
10. Geçici işçi sağlama sözleşmesi nedir?
Özel istihdam bürosu ile geçici işçiyi devralan işveren arasında yazılı olarak yapılan sözleşmedir. Bu sözleşmede işin niteliği, süresi, ödenecek ücret ve çalışma koşulları gibi detaylar yer almak zorundadır.
11. Geçici işçi, normal işçilerin sahip olduğu sosyal haklardan yararlanabilir mi?
Evet. Geçici işçiler, çalıştıkları süre boyunca devralan işyerindeki emsal işçilerle temel çalışma koşulları (çalışma süresi, dinlenme hakları, bayram tatilleri vb.) açısından eşit muamele görme hakkına sahiptir.
12. İşveren, süresi dolan bir işçi için neden 6 ay beklemek zorundadır?
Bu kural, geçici iş ilişkisinin “asıl istihdamın” yerine geçmesini engellemek ve iş gücü piyasasında kalıcı istihdamı korumak amacıyla getirilmiştir. İşveren aynı pozisyon için geçici işçi kullanımını alışkanlık haline getiremez.
Not: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Detaylı bilgi ve güncel mevzuat takibi için İŞKUR İl Müdürlükleri ile iletişime geçilmesi önerilir.
Son yorumlar