Hattı durduran telefon genellikle şöyle başlar: "Gelen partide hata var." Bundan sonra atılacak ilk adımlar, kaybın bir vardiyayla mı sınırlı kalacağını yoksa müşteriye kadar mı uzanacağını belirler. Bu yazıda hatalı parti tespit edildiğinde izlenecek sırayı, sorting ile rework arasındaki farkı ve karar noktalarını ele alıyoruz.
Önce tanım: sorting ile rework aynı şey değil
Sorting (ayıklama), bir partideki uygun parçaları uygun olmayanlardan ayırma işidir. Parçaya müdahale edilmez; yalnızca karar verilir: geçer, geçmez.
Rework (yeniden işlem), uygun olmayan parçayı kabul edilebilir hâle getirme işidir. Çapak alma, yüzey düzeltme, yeniden montaj, etiket değişimi gibi teknik bir müdahale içerir.
Aradaki fark sadece kelime farkı değil. Sorting kararı tersine çevrilebilir; rework parçayı kalıcı olarak değiştirir. Bu yüzden rework, müşterinin onaylı bir talimatı olmadan yapılmaz. Bazı müşteriler belirli hata tiplerinde rework'e hiç izin vermez; parça hurdaya ayrılır.
Üçüncü bir karar daha var: sapma onayı (deviation). Parça şartnameye uymuyor ama müşteri, sınırlı bir parti için kullanıma yazılı onay veriyor. Bu da müşteri kararıdır, tedarikçi tek başına veremez.
Adım 1 — Durdur ve sınırla
İlk hedef hatanın yayılmasını kesmektir. Sırasıyla:
- Şüpheli partiyi fiziksel olarak ayır. Aynı rafta, aynı palet üzerinde bırakılan parti mutlaka karışır.
- Kırmızı etiket veya karantina alanı kullan. "Bilgilendirdim, herkes biliyor" yeterli değildir; vardiya değişiminde bilgi kaybolur.
- Aynı özellikteki diğer partileri tespit et: aynı tedarikçi, aynı kalıp, aynı vardiya, aynı hammadde lotu.
- Hattaki, depodaki ve yoldaki stoğu ayrı ayrı say. Sevk edilmiş olanlar varsa bu artık bir müşteri bildirimi konusudur.
Bu adımın çıktısı tek bir sayıdır: etkilenen miktar. Bu sayı olmadan sonraki hiçbir adım planlanamaz.
Adım 2 — Hatayı tanımla, tarif etme
"Yüzeyde sorun var" bir hata tanımı değildir. Kullanılabilir bir tanım şunları içerir:
- Hatanın ne olduğu: çizik, çapak, ölçü sapması, eksik komponent, renk farkı
- Nerede olduğu: parçanın hangi bölgesi, hangi yüzeyi
- Ne kadar olduğu: ölçülebilirse rakamla, değilse sınır numunesiyle
- Hangi kritere göre hatalı sayıldığı: teknik resim, şartname maddesi veya onaylı sınır numunesi
Son madde en çok atlanandır. Kabul kriteri yazılı değilse, iki farklı kontrolcü aynı parçaya farklı karar verir. Sorting operasyonuna başlamadan önce sınır numunesi (kabul edilebilir en kötü ve reddedilecek en iyi örnek) hazırlanmalı ve ekibe gösterilmelidir.
Adım 3 — Sorting mi, rework mü, hurda mı?
Karar sırası şudur:
| Soru | Cevap evetse |
|---|---|
| Hata ölçülebilir bir kritere göre kesin mi? | Sorting mümkün |
| Kriter belirsiz mi? | Önce kriteri netleştir, sonra başla |
| Parça müdahaleyle uygun hâle gelir mi? | Rework değerlendirilir |
| Müşteri o hata tipinde rework'e izin veriyor mu? | Rework yapılabilir |
| İzin yoksa veya müdahale riskli mi? | Hurda / sapma talebi |
Rework kararında sıkça atlanan nokta: müdahale yeni bir hata yaratabilir. Yüzey düzeltme sırasında kaplama incelebilir, sökme-takma sırasında klips yorulabilir. Rework talimatı, müdahalenin nasıl yapılacağını ve sonrasında neyin kontrol edileceğini birlikte tanımlamalıdır.
Adım 4 — Operasyonu kur
Sorting bir sayım işi değil, bir kontrol operasyonudur. Kurarken:
- Aydınlatma ve bakış açısı sabitlenir. Görsel hatalar aynı ışıkta ve aynı mesafeden bakılmadığında farklı görünür.
- Ölçüm aleti hataya uygun seçilir; kumpas, mastar, mihengir veya mastar blok.
- Vardiya başı doğrulama yapılır: ekip, bilinen hatalı ve bilinen sağlam numuneyi doğru ayırabiliyor mu?
- Dinlenme aralığı planlanır. Görsel kontrolde dikkat, kesintisiz sürede hızla düşer.
- Ayrılan parçalar iki değil üç kutuya gider: uygun, uygun değil, kararsız. Kararsız kutusu olmayan operasyonlarda şüpheli parça uygun tarafa kaçar.
Adım 5 — Kayıt tut, çünkü rakam sorulacak
Operasyon bittiğinde şu sorular gelir: kaç parça kontrol edildi, kaçı hatalı çıktı, hata oranı nedir, hangi hata tipi baskın?
Bu yüzden vardiya bazında kontrol edilen adet, uygun adet, uygun olmayan adet ve hata tipi dağılımı kaydedilir. Bu kayıt sonradan iki işe yarar: müşteriye verilecek 8D raporunun veri tabanı olur ve kök neden analizinde hangi vardiyada, hangi kalıpta yoğunlaştığını gösterir.
Parti numarası ve tarih olmadan tutulan kayıt, sonradan hiçbir soruya cevap veremez. İzlenebilirlik kaydının nasıl kurulacağını ayrı bir yazıda ele aldık.
Adım 6 — Kalıcı çözüme geç
Sorting bir çözüm değil, bir geçici tedbirdir. Hatanın neden oluştuğu bulunmadıkça bir sonraki parti de aynı şekilde gelir. Müşteri de zaten bunu bilir; bu yüzden sorting başladıktan sonra genellikle 8D raporu talep edilir.
Sorting'in ne zaman biteceği de kalıcı çözümün doğrulanmasına bağlıdır. 8D sürecinin adım adım nasıl yürütüldüğünü bu yazıda anlattık.
Sık yapılan altı hata
- Karantina alanı olmaması. Şüpheli parça sağlam stokla aynı bölgede duruyorsa er ya da geç karışır.
- Kabul kriterinin sözlü olması. Sınır numunesi yoksa kontrolcüler arasında karar farkı doğar.
- Kararsız kutusunun olmaması. Şüphede kalan parça, baskı altında "uygun" tarafa geçer.
- Yoldaki stoğun unutulması. Sevk edilmiş parti hesaba katılmazsa hata müşteride bulunur.
- Rework'ün onaysız yapılması. Müşterinin izin vermediği bir müdahale, parçayı ve ilişkiyi birlikte riske atar.
- Sorting'i kalıcı düzen hâline getirmek. Aylardır süren bir ayıklama operasyonu, çözülmemiş bir kök neden demektir.
Kısaca
Önce durdur ve sınırla, sonra hatayı ölçülebilir biçimde tanımla, ardından sorting–rework–hurda kararını yazılı kritere göre ver. Her adımı parti numarasıyla kaydet ve kalıcı çözüm doğrulanana kadar operasyonu bitirme.
Giriş kalite kontrolünüz sağlamsa bu senaryoların çoğu hatta gelmeden yakalanır; kurulumunu giriş kalite kontrolü rehberinde anlattık.
Kalite kontrol hizmetlerimizi inceleyebilir, sorularınız için SSS sayfamıza bakabilir veya teklif isteyebilirsiniz.